Teâđtõs eeʹjj 2022 vuʹvddvaalin

Oikeusministeriö 12.11.2021 10.52

Sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuâl oođummuš (soti-oođummuš) puätt viõʹǩǩe 1.1.2023. Oođummšest seeʹrdet vasttõõzz sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuâl di peälštemtååim jäʹrjstummšest kooʹddin 21 pueʹrrvââjjamvoudda. Heʹlssen gåårad ij kuuitâǥ leäkku pueʹrrvââjjamvuʹvdd ij-ǥa kuul ni koon pueʹrrvââjjamvoudda da tõt âânn jiõčč huõl soti-kääzzkõõzzines da peälštemtåimstes.

Pueʹrrvââjjamvuuʹd lie kooʹddin da riikkâst pååđ õõlmâsvuõiggâdvuõđlaž õutstõõzz, koin lij vuuʹdstes jiõččvaaldâšm. Pueʹrrvââjjamvuuʹd šâʹdde väʹlddvueʹzzin ânnʼjõž mäddkåʹddjuâǥǥ vuâđald. Uusimaa-vuuʹd mäddkååʹddest lie kuuitâǥ nellj pueʹrrvââjjamvuuʹd.

Pueʹrrvââjjamvuuʹd ââʹlmõs tuʹmmjeei orgaan lij tõn aassji vaʹlljeem vuʹvddvälddõs. Vuʹvddvälddõõzz vuäzzlaid leʹbe välddõsniiʹǩǩid vaʹlljeet vuʹvddvaalin.
Vuõssmõs vuʹvddvaaʹlid tååimtet pâʹsspeeiʹv 23.1.2022. Tõin vaʹlljuum vuʹvddvälddõõzz tåimmpââʹjj älgg pâʹsslašttâm-mannu 2022 aalǥâst da juätkkai vueʹssmannu 2025 loʹppe. Eeʹjjest 2025 ääʹljeeʹl vuʹvddvaaʹlid tååimtet seämma-äiggsânji kåʹddvaalivuiʹm.

Vuʹvddvaalin vuäiʹtte jiõnsted da äʹlǧǧed võboršeʹǩǩen tiuddâkksa Lääʹddjânnmest jälsteei Lääʹddjânnam meerla di tiõttum määinaivuiʹm Lääʹddjânnmest jälsteei jeeʹres riikki meerla. 

Jiõnstummuš lij Lääʹddjânnmest jiõččvääldlaž.

Heʹlssen gåårdest da Ålaand mäddkååʹdd vuuʹdest jeät tååimtuku vuʹvddvaalid.

Jiõnstemvuõiggâdvuõtt – ǩii vuäǯǯ jiõnsted

Vuäǯǯak jiõnsted vuʹvddvaalin, jõs leäk Lääʹddjânnam leʹbe måtam jeeʹres Euroopp uniooʹne kuulli riikk, Islaant leʹbe Taar meerlaž da teâudak täid oudldõõzzid: 

  • teâudak mââimõsân vaalpeeiʹv (23.1.2022) 18 eeʹǩǩed
  • tuʹst lij dommkåʹdd Lääʹddjânnmest, koon-ne pueʹrrvââjjamvoudda kuulli kååʹddest 3.12.2021

Jõs leäk måtam jeeʹres riikk meerlaž, vuäǯǯak jiõnsted vuʹvddvaalin, jõs:

  • teâudak mââimõsân vaalpeeiʹv (23.1.2022) 18 eeʹǩǩed
  • tuʹst lij dommkåʹdd Lääʹddjânnmest, koon-ne pueʹrrvââjjamvoudda kuulli kååʹddest 3.12.2021
  • tuʹst lij leämmaž dommkåʹdd koon-ne Lääʹddjânnam kååʹddest ǩeäččlõõžži uuʹccmõsân kueiʹt eeʹjj ääiʹj ouddâl 3.12.2021 

Dommkåʹdd meäʹrtââvv dommkåʹddlääʹjj vuâđald. Takainalla dommkåʹdd lij tõt kåʹdd, koʹst jälstak. 
Dommkåddad mieʹrrad še tõn, mõõn pueʹrrvââjjamvoudda kuulak, leʹbe mõõn pueʹrrvââjjamvuuʹd vuʹvddvaalin tuʹst lij jiõnstemvuõiggâdvuõtt. Vuʹvddvaalin vuäitak jiõnsted tåʹlǩ jiijjad pueʹrrvââjjamvuuʹd võboršeeʹǩǩ. 

Eeʹjj 2022 vuʹvddvaalin dommkåddad meäʹrtââvv tõn mieʹldd, mii kooʹddid lij miârkkum dommkåʹddnad meerteâttriâžldõʹǩǩe 3.12.2021 čiâss 24. 

Taarb mieʹldd vuäitak täʹrǩsted dommkåʹddteâđ Digi- da meerteâttkonttrest.

Iʹlmmtõõzz jiõnstemvuõiggâdvuõđâst vuõltteet pukid jiõnstemvuõiggâdvuõttniiʹǩǩid

Digi- da meerteâttkoontâr âânn jiõnstemvuõiggâdvuõttrekisteeʹr, koʹst lie puki jiõnstemvuõiggâdvuõttniiʹǩǩi teâđ. Jiõnstemvuõiggâdvuõttrekisteera ij taarbâž jeäʹrben iʹlmmtõõttâd. 

Digi- da meerteâttkoontâr vuõlttad mââimõsân 30.12.2021 iʹlmmtõõzz jiõnstemvuõiggâdvuõđâst leʹbe iʹlmmtõskoort juõʹǩǩ jiõnstemvuõiggâdvuõttnekka, koon addrõs lij teâđast. Vuäǯǯak iʹlmmtõskoort liâđǥlânji, jõs leäk välddam ââʹnnma Digi- da meerteâttkonttâr taʹrjjeem liâđǥlaž saaǥǥtemkääzzkõõzz leʹbe Suomi.fi-saaǥǥid (lââʹssteâđ addrõõzzâst www.suomi.fi/viestit).
Jiõnstemvuõiggâdvuõttiʹlmmtõõzzâst lie vuäʹppõõzz jiõnstummšest, teâtt vaalpeeiʹv jiõnstempäiʹǩstad, teâtt vuʹvddvälddõõzz tuâjain di loǥstõk ouddjiõnstempaaiʹǩin, kook lie jälstempäikkad ââlda. Jiõk taarbâž jiõnstemvuõiggâdvuõttiʹlmmtõõzz vieʹltǩani mieʹldd jiõnstempäikka, identiteʹtt-tuõđštõs riʹjttai.

Vaalââʹntemvuõtt – ǩii vuäǯǯ leeʹd võboršeǩ

Leäk vaalânnsaž leʹbe vuäitak äʹlǧǧed võboršeʹǩǩen pueʹrrvââjjamvooudad vuʹvddvaalâst, jõs teâudak täid oudldõõzzid:

  • dommkåddad kooll tõn pueʹrrvââjjamvoudda, koon välddõʹsse ääiǥak äʹlǧǧed võboršeʹǩǩen
  • tuʹst lij jiõnstemvuõiggâdvuõtt koon-ne pueʹrrvââjjamvuuʹdest
  • tuu jeät leäkku tuʹmmjam väʹjjvälddsiʹžžen suudišttâm tuʹmmstõõǥǥin.

Måtam lääʹjjest pueʹrrvââjjamvuuʹdin looǥǥtõllum riikk veʹrǧǧoummu ja pueʹrrvââjjamvuuʹdin jååʹđteei veʹrǧǧoummu da tuâjjla jie kuuitâǥ leäkku vaalânnsa vuʹvddvaalin.

Võboršiiʹǩǩi piijjmõš vuʹvddvaaʹlid

Vuʹvddvaalin vuäiʹtte piijjâd võboršiiʹǩǩid

  • rekisterõsttum peällõõǥǥ
  • jiõnstemvuõiggâdvuõttneeʹǩǩ, kook lie vuâđđääm vaʹlljeemõhttõõzz.

Peällõõǥǥ tuʹmmje jiijjâz võboršiiʹǩǩin vuâkkõõzzeez meâldlânji. Jõs haaʹlääk peällõõǥǥ võboršeʹǩǩen, tuʹst feʹrttai suåppâd tõʹst peällõõǥǥin.

Vaʹlljeemõhttõõzz vuâđđummša taarbšet uuʹccmõsân 50 pueʹrrvââjjamvuuʹd aassjed, koin lij jiõnstemvuõiggâdvuõtt.

Kueiʹt leʹbe määŋg peällõõǥǥâst lij vuõiggâdvuõtt vuâđđeed vaal-leett. Kueiʹt leʹbe määŋg vaʹlljeemõhttõõzzâst lij vuõiggâdvuõtt vuâđđeed õhttsažliist.

Peällõõǥǥâst, vaal-leettast leʹbe õhttsažliistâst vuäǯǯa leeʹd pueʹrrvââjjamvuuʹdest võboršeeʹǩǩ jäänmõsân 1,25 vuâra tõt mieʹrr ko välddõsniiʹǩǩid vaʹlljeet. Välddõõzzid vaʹlljeet pueʹrrvââjjamvuuʹd aassilååǥǥ vuâđald 59–79 välddõsneʹǩǩed. 

Juõʹǩǩ võboršeeʹǩǩest lij jiijjâs nââmar. Võboršiiʹǩǩin raajât põʹmmai ool tiâddum õhttuum võboršeǩliist, koozz võboršiiʹǩǩid mieʹrǩǩeet nââmarjiârǥ mieʹldd ääʹljeeʹl nââmrest 2. Võboršeeʹǩǩ lie õhttuum jooukid peällõõǥǥi da õhttsažliisti mieʹldd. Juõʹǩǩ võboršeeʹǩǩest lie õhttuum põʹmmai ool täk teâđ: nõmm, võboršeǩnââmar da ärvv/ämmat/tåimm di dommkåʹdd. Lââʹssen õhttuum võboršeǩliistâst puäʹtte ouʹdde

  • mõõk peällõõǥǥ lie vuâđđääm vaal-leett
  • mõõk vaʹlljeemõhttõõzz lie vuâđđääm õhttsažliist
  • mõõk peällõõǥǥ jie kuul vaal-littu
  • mõõk võboršeeʹǩǩ lie õhttsažliist åålǥpeällsa võboršeeʹǩǩ. 

Õhttuum võboršeǩliistid raajât pukin pueʹrrvââjjamvuuʹdin 23.12.2021. Jiijjad pueʹrrvââjjamvuuʹd õhttuum listt lij vueiʹnnemnalla jeäʹrbi mieʹldd jiõnstemsõõʹjin da vuõiggâdvuõttministeria vaalseeidain (www.vaalit.fi). Jõs jiõnstak ouddǩiõʹtte jeeʹresåʹrnn ko jiijjad pueʹrrvââjjamvuuʹd vuuʹdest, vuäitak raukkâd vaalveʹrǧǧneeʹǩǩest võboršeǩ-ǩeeʹrj, koʹst looǥǥtõõlât puki pueʹrrvââjjamvuuʹdi võboršiiʹǩǩi teâđaid.

Jiõnstemääiʹj

Vuäitak jiõnsted juʹn-a vaalpeeiʹv pâʹsspeeiʹv 23.1.2022 leʹbe ouddâl vaalpeeiʹv ouddjiõnstummuž ääiʹj. Vuäitak jiõnsted tåʹlǩ õʹhttešt. Kueiʹt vuâra jiõnstummšest lij šiõttuum raŋstõs reäkkõslääʹjjest.

Ouddjiõnstummuš:

Ouddjiõnstummuš älgg seärad 12.1.2022.

Ouddjiõnstummuš poott ålggjânnmin sueʹvet 15.1.2022 da Lääʹddjânnmest mââibaarǥ 18.1.2022. Måtam ouddjiõnstempaaiʹǩin jiõnstemäiʹǧǧ lij vuäʹnkab.

Vuäitak jiõnsted ouddǩiõʹtte mõõn täättas ouddjiõnstempääiʹǩest šâddjânnmest leʹbe ålggjânnmin. Ouddjiõnstempääiʹǩ lie

  • šâddjânnmest kooʹddi mieʹrreem ouddjiõnstempääiʹǩ, täujja ouddmiârkkân kooʹddi veʹrǧǧkonttâr
  • määŋg Lääʹddjânnam eeʹttkâsttõõzz ålggjânnmin
  • stroiʹttel, mâʹte puõccipõõrt, sosiaalhuâl tåimmjuâkkaz da raŋstemstroiʹttel. 
  • Stroiʹttlin vuäiʹtte jiõnsted tåʹlǩ oummu, kook lie tõin hoiʹddjemnalla leʹbe kook lie valddum tõid.
  • lääʹdd päärhååʹd, kook lie ålggjânnmin ouddjiõnstemääiʹj. Päärhååʹdest vuäǯǯa jiõnsted tåʹlǩ päärhååʹd tuâjjla, maatkčeei jie vueiʹt jiõnsted päärhååʹdest.

Jiõnstummuš vaalpeeiʹv:

Vaalpeeiʹv jiõnstummuš lij pâʹsspeeiʹv 23.1.2022 čiâss 9–20. 

Vuäitak jiõnsted vaalpeeiʹv tåʹlǩ tõn jiõnstempääiʹǩest, kååʹtt lij miârkkum tuʹnne vuõlttuum jiõnstemvuõiggâdvuõttiʹlmmtõʹsse.

Dommjiõnstummuš:

Jõs tuu pâstlvažvuõtt liikkeed leʹbe tåimmad lij huânnʼnam tâʹmmet, što jiõk piâzz toolkteʹmes vaiggâdvuõđitää jiõnstempäikka, vuäitak jiõnsted dååma ouddjiõnstemääiʹj. 

Dommjiõnstummša âlgg iʹlmmtõõttâd mââimõsân mââibaarǥ 11.1.2022 ouddâl čiâss 16. Iʹlmmtõõttmõõžž tuejjeet dommkååʹdd väʹlddvaal-luʹvddkådda, koon õhttvuõtt-teâđaid kaaunak jiõnstemvuõiggâdvuõttiʹlmmtõõzzstad. Seämma täälast aassi roodnairuåtthåiddai vuäitt tiõttum oudldõõzzivuiʹm jiõnsted seämma vuâra.

Ǩeʹrjj-jiõnstummuš:

Jõs leäk čõõđ ouddjiõnstummuž da vaalpeeiʹv ålggjânnmin, vuäitak jiõnsted ålggjânnmin še ǩiiʹrjin.

Što vuäitak jiõnsted ǩiiʹrjin, tuʹst feʹrttai tiʹllʼjed ǩeʹrjj-jiõnstem-materiaal vuõiggâdvuõttministeria tiʹllʼjemkääzzkõõzzâst mõõn-ne addrõʹsse, kååʹtt lij ålggjânnmin. Tiʹllʼjõõzz vuäitt tuejjeed ääiʹjmõsân koumm määnpââʹj ouddâl vaalpeeiʹv. Jiõnstemvuõiggâdvuõttneʹǩǩen vaʹsttääk jiõčč tõʹst, što tiʹllʼjak ǩeʹrjj-jiõnstemäʹššǩiiʹrjid ääiʹjpeäʹlnn nuʹtt, što ǩiõrggnak maaccted ǩeʹrjj-jiõnstummuž vuõltteemkonfeârt kååddad väʹlddvaal-luʹvddkådda vaal-lääʹjjest šiõttuum mieʹrrääiʹjest. 

Nääiʹt jiõnstak

Ouddjiõnstummuš da vaalpeeiʹv jiõnstummuš šâʹdde jiõnstempääiʹǩest. Vuäitak jiõnsted tåʹlǩ õõut võboršeeʹǩǩ, kååʹtt lij miârkkum jiijjad pueʹrrvââjjamvuuʹd õhttuum võboršeǩliʹstte. 

  1. Tuõđâšt identiteettad vaalveʹrǧǧnekka leʹbe čuäʹjet paass, persoonkoort, vuejjamkoort leʹbe jeeʹres vaʹstteei äʹššǩeeʹrj. Vaalveʹrǧǧneǩ oudd tuʹnne jiõnstemliipp.
  2. Mõõn jiõnstemsâjja. Jiõnstemsââʹjest vuäǯǯ leeʹd vuârstes tåʹlǩ õhtt ooumaž.
  3. Mieʹrǩǩed jiõnstemliʹppe tõn võboršeeʹǩǩ nââmar, koon jiõnstak. Vuäǯǯak jiõnsted tåʹlǩ õõut võboršeeʹǩǩ. Mieʹrǩǩed võboršeeʹǩǩ nââmar kruugg sizz, kååʹtt lij jiõnstemliipp siiʹsǩpeäʹlnn. Jeäʹl tuejjed jiõnstemliʹppe ni måkam jeeʹres meärkkõõzzid. Määcc jiõnstemliipp nuʹtt, što tuu mieʹrǩǩeem nââmar pääcc maacc siiʹsǩpeälla ij-ǥa kuõsttu åålǥårra. 
  4. Viiǥǥ ǩidd maccum jiõnstemliipp vaalveʹrǧǧnekka. Vaalveʹrǧǧneǩ štempplâstt jiõnstemliipp. 
  5. Jõs jiõnstak jiõnstempeeiʹv, kõõččât štempplõsttum jiõnstemliipp vaalčokka. Jõs jiõnstak ouddjiõnstummšest, vaalveʹrǧǧneǩ oudd vaalkonfeârt, koon sizz käättak štempplõsttum jiõnstemliipp. 

Jõs tuu pâstlvažvuõtt mieʹrǩǩeed võboršeeʹǩǩ nââmar jiõnstemliʹppe lij miârkteeinalla huânnʼnam, vuäǯǯak ââʹnned jiõnstummšest veäʹǩǩen tuu vaʹlljeem vieʹǩǩteei leʹbe vaaltåimmšeeʹǩǩ. Vieʹǩǩteei ij vuäǯǯ leeʹd ooumaž, kååʹtt lij vaalin võboršeʹǩǩen, ij-ǥa võboršeeʹǩǩ roodnairuått. Vieʹǩǩteei lij õõlǥtum seeilted vaalpeittaz leʹbe ââʹnned peittast jiõnstummuž õhttvuõđâst vuäǯǯmes teâđaid.

Lââʹssteâđ

  • Lââʹssteâđaid vaalin oudd kååʹdd väʹlddvaal-luʹvddkåʹdd. Digi- da meerteâttkoontâr vaʹsttad persoonlaž jiõnstemvuõiggâdvuõđ kuõskki kõõččmõõžžid. Kuhttui õhttvuõtt-teâđ lie jiõnstemvuõiggâdvuõttiʹlmmtõõzzâst.
  • Ouddjiõnstempaaiʹǩi addrõõzz da äävaiåårramääiʹj, ǩeʹrjj-jiõnstummuž tiʹllʼjummuž vuäʹppõõzz, teâđ võboršiiʹǩǩin di jeeʹres teâđ vaalin käunnʼje vuõiggâdvuõttministeria vaalseeidain addrõõzzâst www.vaalit.fi.
  • Teâđaid vuʹvddvaali võboršiiʹǩǩin kaaunak vuõiggâdvuõttministeria vaalseeidain 23.12.2021 mâŋŋa da teâđaid ouddjiõnstempaaiʹǩin 5.11.2021 mâŋŋa. 

Digi- da meerteâttkoontâr 12.10.2021